Dodatkowe wynagrodzenie roczne, popularnie nazywane „trzynastką”, to forma gratyfikacji, która przysługuje pracownikom jednostek budżetowych. Jest ono regulowane przez ustawę z dnia 12 grudnia 1997 roku i ma na celu nagrodzenie za efektywnie wykonaną pracę w danym roku kalendarzowym. Aby pracownik mógł otrzymać to świadczenie, musi spełnić określone warunki, które szczegółowo omawiamy poniżej.
Co to jest dodatkowe wynagrodzenie roczne?
Dodatkowe wynagrodzenie roczne, zwane potocznie „trzynastką”, przysługuje pracownikom jednostek budżetowych, takich jak urzędy organów władzy publicznej, sądy, trybunały, a także samorządowe jednostki budżetowe. Jest ono formą motywacji i nagrodą za efektywne i nienaganne wykonywanie obowiązków zawodowych. Świadczenie to ma charakter ustawowy, co oznacza, że przysługuje z mocy prawa po spełnieniu określonych przesłanek.
Prawo do „trzynastki” mają pracownicy, którzy przepracowali cały rok kalendarzowy u danego pracodawcy. W przypadku, gdy pracownik przepracował mniej niż rok, świadczenie przysługuje proporcjonalnie do przepracowanego okresu, pod warunkiem, że wynosi on co najmniej 6 miesięcy. Wyjątkiem są sytuacje, w których nie jest wymagane przepracowanie pełnych 6 miesięcy, o czym mowa w dalszej części artykułu.
Czy każdy pracownik otrzyma trzynastkę?
Nie wszyscy pracownicy jednostek budżetowych mają prawo do „trzynastki”. Wyłączeni z tego kręgu są m.in. osoby zajmujące kierownicze stanowiska państwowe oraz żołnierze i funkcjonariusze różnych służb, takich jak Policja czy Straż Graniczna. Ustawa dokładnie precyzuje, które grupy zawodowe są wyłączone z obowiązku wypłaty dodatkowego wynagrodzenia rocznego.
Warto podkreślić, że pracownik, który w ciągu roku zmienia pracodawcę, ale pozostaje w sferze budżetowej, zachowuje prawo do „trzynastki”, o ile łączny okres przepracowany wynosi co najmniej 6 miesięcy. W takich przypadkach świadczenie obliczane jest proporcjonalnie, zgodnie z zasadami określonymi w ustawie.
Jak oblicza się wysokość trzynastki?
Wysokość dodatkowego wynagrodzenia rocznego wynosi 8,5% sumy wynagrodzenia za pracę otrzymanego przez pracownika w danym roku kalendarzowym. Do obliczenia tej kwoty uwzględnia się wynagrodzenie zasadnicze oraz inne świadczenia, które są brane pod uwagę przy ustalaniu ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. W przypadku pracowników, którzy nie przepracowali pełnego roku, „trzynastka” jest obliczana proporcjonalnie do przepracowanego okresu.
Załóżmy, że pracownik urzędu gminy otrzymał w 2024 roku wynagrodzenie w wysokości 110 000 zł. Jego „trzynastka” wyniesie wtedy 9350 zł, co wynika z prostego obliczenia: 110 000 zł × 8,5% = 9350 zł.
Jakie są wyjątki od reguły 6 miesięcy?
Przepracowanie co najmniej 6 miesięcy nie jest wymagane w przypadku, gdy pracownik przeszedł na emeryturę, rentę lub został przeniesiony służbowo. Podobnie, pracownicy sezonowi, których umowy trwają co najmniej 3 miesiące, oraz nauczyciele rozpoczynający pracę w trakcie roku szkolnego, również są zwolnieni z tego obowiązku. W tych przypadkach wysokość świadczenia obliczana jest proporcjonalnie do czasu faktycznego wykonywania pracy.
Kiedy wypłacana jest trzynastka?
Ustawa przewiduje, że dodatkowe wynagrodzenie roczne powinno być wypłacone najpóźniej do końca marca roku następującego po roku, za który przysługuje. Istnieją jednak sytuacje, w których pracodawca musi dokonać wypłaty w innym terminie. Przykładowo, w przypadku likwidacji pracodawcy, „trzynastka” powinna być wypłacona w dniu rozwiązania stosunku pracy.
Pamiętać należy, że opóźnienie w wypłacie dodatkowego wynagrodzenia rocznego skutkuje obowiązkiem zapłaty odsetek przez pracodawcę. Dlatego tak ważne jest, aby pracodawcy ściśle przestrzegali terminów określonych w ustawie.
Jak nieobecności wpływają na wysokość trzynastki?
Nieobecności w pracy, takie jak urlopy macierzyńskie, wychowawcze czy opiekuńcze, mogą wpłynąć na wysokość dodatkowego wynagrodzenia rocznego. W przypadku tych urlopów pracownik zachowuje prawo do „trzynastki”, nawet jeśli nie przepracował pełnych 6 miesięcy. Jednak im więcej dni nieobecności, tym niższa może być kwota świadczenia, ponieważ obliczana jest na podstawie faktycznie przepracowanego okresu.
Jakie są sytuacje wykluczające otrzymanie trzynastki?
Pracownik nie nabywa prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego w przypadku nieusprawiedliwionej nieobecności w pracy trwającej dłużej niż dwa dni, stawienia się do pracy lub przebywania w pracy w stanie nietrzeźwości, wymierzenia kary dyscyplinarnej czy rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Te wyjątki mają na celu zachowanie dyscypliny i przestrzeganie przepisów w miejscu pracy.
Przepracowanie co najmniej 6 miesięcy nie jest wymagane dla nauczycieli rozpoczynających pracę w trakcie roku szkolnego oraz dla pracowników sezonowych zatrudnionych na co najmniej 3 miesiące.
Co warto zapamietać?:
- Dodatkowe wynagrodzenie roczne, zwane „trzynastką”, przysługuje pracownikom jednostek budżetowych, takich jak urzędy czy sądy.
- Prawo do „trzynastki” mają pracownicy, którzy przepracowali cały rok kalendarzowy lub co najmniej 6 miesięcy, z pewnymi wyjątkami.
- Wysokość „trzynastki” wynosi 8,5% sumy wynagrodzenia za pracę w danym roku kalendarzowym.
- Dodatkowe wynagrodzenie powinno być wypłacone do końca marca roku następującego po roku, za który przysługuje.
- Nieobecności w pracy mogą wpłynąć na wysokość „trzynastki”, a pracownik traci prawo do niej w przypadku nieusprawiedliwionej nieobecności powyżej dwóch dni.
